Leader to europejski program wspierający społeczności, które stawiają na współpracę partnerską.
Inicjatywa LEADER realizowana jest w Unii Europejskiej od 1991r. stanowi nowe podejście do rozwiązywania problemów wsi. Warunkiem niezbędnym do pełnego i skutecznego realizowania polityki wobec obszarów wiejskich jest zaangażowanie społeczności wiejskich w proces podejmowania decyzji na poziomie lokalnym.

W krajach Unii Europejskiej powstało ponad 1000 Lokalnych Grup Działania (LGD) funkcjonujących na poziomie lokalnym. W Polsce działa około 200 grup. Przez swoje działania i inicjatywy dają pole do aktywności mieszkańcom wsi, wykorzystując w sposób innowacyjny lokalne zasoby przyrodniczo- kulturowe, przyczyniając się do tworzenia miejsc pracy i promocji obszarów wiejskich.
LEADER kładzie silny nacisk na partnerstwo pomiędzy trzema sektorami: publicznym, społecznym i ekonomicznym oraz na tworzenie pomiędzy nimi sieci powiązań celem wymiany doświadczeń,  wzajemnej współpracy i realizacji wspólnych projektów.
W latach 2009- 2015 Leader będzie realizowany w Polsce w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich działania Osi 3 i 4.

Warunki udziału w działaniach  Leader

Leader skierowany jest do obszarów wiejskich spójnych terytorialnie zamieszkałych przez 10-150 tyś mieszkańców. W celu jego realizacji powinna powstać Lokalna Grupa Działania /LGD/ (zarejestrowana jako stowarzyszenie)  w skład, której wejdą przedstawiciele sektora publicznego (samorządy) społecznego (organizacje) ekonomicznego (przedsiębiorcy). Grupa ta  powinna opracować program wspólnych działań w formie dokumentu- Lokalnej Strategii Rozwoju (LSR), powinien on opisywać takie obszary  tematyczne jak : poprawa jakości życia na wsi, tworzenie pozarolniczych miejsc pracy, aktywizowanie mieszkańców i budowanie kapitału społecznego, wykorzystanie zasobów przyrodniczych i kulturowych w rozwoju lokalnym. Wdrożeniu LSR będą służyły środki Unii Europejskiej kierowane w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz aktywność mieszkańców i partnerów  zaangażowanych w LGD.

Od 2009 r. mieszkańcy zamieszkali na obszarze LGD będą mogli ubiegać się o pomoc finansową w zakresie następujących działań (dalej zwanych operacjami):
o różnicowanie kierunku działalności nierolniczej
o odnowa i rozwój wsi
o rozwój mikroprzedsiębiorstw
o małe projekty

Zakres operacji Działań Leader
§ Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej
o  Beneficjenci: działalność nierolnicza lub związana z rolnictwem, podejmowaną poprzez rolników, domowników, małżonków rolników. Osoba fizyczna występująca z wnioskiem powinna być objęta ubezpieczeniem społecznym rolników. Gospodarstwo Rolne, w którym pracuje beneficjent było objęte w roku poprzedzającym złożenie wniosku płatnościami bezpośrednimi.
o  Zakres pomocy: pomocy udziela się z tytułu podjęcia lub rozwoju działalności w zakresie: usług dla gospodarstw rolnych lub leśnictwa; usług dla ludności; sprzedaży hurtowej lub detalicznej; rzemiosła lub rękodzielnictwa; robót i usług budowlanych oraz instalacyjnych; usług turystycznych oraz związanych ze sportem, rekreacją i wypoczynkiem; usług transportowych; usług komunalnych; przetwórstwa produktów rolnych lub jadalnych produktów leśnych;  magazynowania lub przechowywania towarów; wytwarzania produktów energetycznych z biomasy; rachunkowości, doradztwa lub usług informatycznych.
o  Wysokość pomocy:
§ Pomoc ma formę zwrotu max. 50% kosztów kwalifikowanych operacji;
§ Maksymalna wysokość udzielonej pomocy jednemu beneficjentowi w
gospodarstwie rolnym, w okresie realizacji programu, (2009- 2015) nie może przekroczyć 100 000 zł.
§ Płatności- refundacja poniesionych kosztów etapowo lub za cały projekt.

§ Tworzenie i rozwój mikro przedsiębiorstw
o  Beneficjenci: osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która prowadzi działalność jako mikroprzedsiębiorstwo zatrudniające do 10 osób o obrocie netto do 2 mln euro na obszarze LGD.
o Zakres pomocy: usług dla gospodarstw rolnych lub leśnictwa; usług dla ludności; sprzedaży hurtowej lub detalicznej; rzemiosła lub rękodzielnictwa; robót i usług budowlanych oraz instalacyjnych; usług turystycznych oraz związanych ze sportem, rekreacją i wypoczynkiem; usług transportowych; usług komunalnych; przetwórstwa produktów rolnych lub jadalnych produktów leśnych;  magazynowania lub przechowywania towarów; wytwarzania produktów energetycznych z biomasy; rachunkowości, doradztwa lub usług informatycznych.
o Wysokość pomocy przyznanej na realizację operacji nie może przekroczyć:
§ 100 000 zł - jeśli biznes plan przewiduje utworzenie od 1 do 2 miejsc pracy,
§ 200 000 zł - jeśli biznes plan przewiduje utworzenie od 3 do 4 miejsc pracy,
§ 300 000 zł - jeśli biznes plan przewiduje utworzenie co najmniej 5 miejsc pracy
§ Pomoc ma formę zwrotu max. 50% kosztów kwalifikowanych operacji,
§ Płatność- refundacja poniesionych kosztów etapowo za cały projekt.

Maksymalna wysokość pomocy udzielonej jednemu beneficjentowi, w okresie realizacji programu (w latach 2009- 2015), nie może przekroczyć 300 000 zł. W przypadku przetwórstwa produktów rolnych lub jadalnych produktów leśnych, maksymalna wysokość pomocy udzielonej jednemu beneficjentowi, w okresie realizacji programu, wynosi 100 000 zł.

§ Odnowa i rozwój wsi
o Zakres pomocy:
Pomocy udziela się podmiotom z tytułu inwestycji w zakresie: 
§ remontu, przebudowy i wyposażenia obiektów pełniących funkcje publiczne, społeczno-kulturalne, rekreacyjne i sportowe, w tym obiektów zabytkowych;
§ remontu, przebudowy i wyposażenia obiektów służących promocji obszarów wiejskich, w tym propagowaniu i zachowaniu dziedzictwa kulturowego, tradycji, sztuki lub kultury; kształtowania przestrzeni publicznej;
§ budowy   lub   remontu,   przebudowy   publicznej   infrastruktury   związanej rozwojem funkcji turystycznych, sportowych i społeczno-kulturalnych;
§ zakupu obiektów zabytkowych lub charakterystycznych dla tradycji budownictwa w danym regionie oraz ich adaptację na cele publiczne;
§ odnawiania,   eksponowania   lub   konserwacji   lokalnych   pomników   historii, obiektów architektury sakralnej i miejsc pamięci.
o Ogólne zasady finansowania:
§ refundacji podlegają koszty kwalifikowane poniesione przez beneficjenta, w wysokości nie przekraczającej 75% tych kosztów, z tym że dla jednej miejscowości – nie więcej niż 500 000 zł w okresie realizacji programu,
§ wysokość pomocy nie może być wyższa niż 500 000 zł, także w przypadku operacji realizowanej w więcej niż jednej miejscowości, z tym że kwotę tę dzieli się proporcjonalnie do kosztów realizacji w każdej z tych miejscowości,
§ wysokość pomocy przyznanej na realizację jednej operacji nie może być niższa niż 25 000 zł, według kalkulacji kosztów określonych we wniosku o przyznanie pomocy.

o Beneficjent:
§ gmina,
§ instytucja kultury, dla której organizatorem jest jednostka samorządu terytorialnego,
§ kościół lub związek wyznaniowy,
§ organizacja pozarządowa pożytku publicznego,

§ Małe projekty         
o  Beneficjentami „małych projektów” mogą być:
§ osoby fizyczne: pełnoletnie, zameldowane lub prowadzące działalność na obszarze LGD
§ osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, utworzona na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacja albo stowarzyszenie z siedzibą na obszarze LSR
§ osoby prawne i jednostki organizacyjne o charakterze kościelnym lub związków wyznaniowych,
o  Zakres pomocy:
§ podnoszenie świadomości mieszkańców wsi, w tym poprzez organizację szkoleń i innych przedsięwzięć o charakterze edukacyjnym i warsztatowym dla ludności z obszaru objętego LSR;
§ podniesienia jakości życia ludności na obszarze działania LGD, w tym poprzez:
-udostępnianie na potrzeby społeczności wiejskiej urządzeń i sprzętu komputerowego, w tym urządzeń i sprzętu umożliwiającego dostęp do Internetu;
- organizację imprez kulturalnych, rekreacyjnych, sportowych na obszarze objętym działalnością LGD;

§ rozwój aktywności społeczności lokalnej, w tym poprzez: 
- promocję lokalnej twórczości ludowej, kulturalnej i artystycznej z wykorzystaniem lokalnego dziedzictwa kulturowego, historycznego oraz przyrodniczego; 
- kultywowanie miejscowych tradycji, obrzędów i zwyczajów; 
- kultywowanie tradycyjnych zawodów i rzemiosła;

§ rozwój agroturystyki i turystyki na obszarach wiejskich, w tym poprzez: 
- utworzenie lub zmodernizowanie bazy informacji turystycznej oraz stron www, przygotowanie i wydanie folderów i innych publikacji informacyjnych dla obszaru objętego Lokalną Strategią Rozwoju; 
- budowę/odbudowę małej infrastruktury turystycznej, w szczególności punktów widokowych, miejsc wypoczynkowych i biwakowych, tras narciarstwa biegowego i zjazdowego, tras rowerowych, ścieżek spacerowych, dydaktycznych;

§ zachowanie lub odtworzenie, zabezpieczenie i oznakowanie cennego dziedzictwa przyrodniczego i krajobrazowego ze szczególnym wskazaniem na obszary chronione w tym obszary objęte siecią Natura 2000;

§ zachowanie dziedzictwa kulturowego i historycznego, w tym poprzez:
- prowadzenie badań, gromadzenie danych, odbudowa lub renowacja, zabezpieczenie, uporządkowanie i oznakowanie niewielkich obiektów kulturowych i historycznych ważnych lub charakterystycznych dla danej miejscowości;
- odnawianie, uporządkowanie i oznakowanie prywatnych  budynków i obiektów charakterystycznych dla budownictwa  i krajobrazu danego regionu;
- remont świetlic wiejskich i zakup ich wyposażenia

§ rozwój lokalnej aktywności gospodarczej poprzez inicjowanie powstawania, rozwoju, przetwarzania, wprowadzenia na rynek oraz podnoszenia jakości produktów i usług bazujących na lokalnych zasobach, w tym naturalnych surowcach lub produktach rolnych i leśnych, oraz tradycyjnych sektorach gospodarki.

o Wysokość pomocy: na operacje z zakresu „małych projektów” wynosić będzie maksymalnie 70% kosztów kwalifikowanych operacji nie więcej jednak niż 25 tys. zł; przy czym całkowity koszt operacji nie może być niższy niż 4,5 tys. zł oraz wyższy, niż 100 tys. zł w okresie realizacji programu (2009-2015)

Zasady składania wniosków do LGD
 
Wnioski powinny być zgodne z Lokalna Strategią Rozwoju. Termin naboru będzie ogłaszała Lokalna Grupa Działania. Wnioski do finansowania będzie wybierała społeczna Rada LGD.
Leader będzie także finansować funkcjonowanie LGD:
§ Nabywanie umiejętności i aktywizacja
Pomoc przyznawana dla LGD w ramach działania może w szczególności dotyczyć:
o badań nad obszarem objętym LSR;
o  informowania o obszarze działania LGD oraz o LSR;
o szkolenia kadr biorących udział we wdrażaniu LSR;
o wydarzeń o charakterze promocyjnym związanych z obszarem działania LGD;
o szkolenia lokalnych liderów
o animowania społeczności lokalnych;
o kosztów bieżących LGD,
§ Wdrożenie projektów współpracy
§ Wspólne przedsięwzięcia realizowane przez LGD

Więcej informacji www.minrol.gov.pll